ਇੱਕ ਤੋਂ 100 ਨੈਨੋਮੀਟਰ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਅਕਾਰ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਨੈਨੋ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੇਟਮ ਦੇ ਸਾਈਜ਼ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਇੱਕ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੇ ਵੀ ਦਸ-ਲੱਖਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਗੁਣ ਵੇਖੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਤਲੀਆਂ ਸ਼ੀਟਾਂ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਜਲ ਨੈਨੋ-ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਨੈਨੋ ਪਦਾਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। 1996 ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦਾ ਅਤੇ 2010 ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੈਨੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜਾਂ ਕਰ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੈਨੋ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਿਉਪਾਰ ਇੱਕ ਟਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨੈਨੋ-ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੰਤਰ ਨੈਨੋ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਚੌੜੀ ਤਹਿ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁਆਂਟਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦਿਖਦੇ ਹਨ। ਨੈਨੋ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਾਤੂਆਂ, ਧਾਤੂ-ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ , ਕਾਰਬਨ, ਪੌਲੀਮਰ, ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਿਸਕ, ਘਣ, ਗੋਲਾਕਾਰ, ਡੰਡੇ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਲਾਂ । ਨੈਨੋ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਤਹਿ ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੈਨੋਮੈਟਰੀਅਲਜ਼ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ : ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਅਜੈਵਿਕ। ਕਾਰਬਨ-ਅਧਾਰਤ ਨੈਨੋਮੈਟਰੀਅਲ ਨੂੰ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਬਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਨੈਨੋਮੈਟਰੀਅਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅਣੂਆਂ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਚੇਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ-ਅਧਾਰਤ ਨੈਨੋਮੈਟਰੀਅਲ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੁਲਰੀਨ (ਗ੍ਰੇਫਾਈਟ ਵਰਗਾ ਕਾਰਬਨ) ਨੈਨੋ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਠੀਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਧ, ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਫੈਟ ਗਲੋਬੂਲਸ ਵੇਅ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫੂਡ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਤਰੀਕੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਨੈਨੋਮੈਟਰੀਅਲਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਾਹਰੀ ਕਣ ਕੁਦਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ (ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਧੂੜ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ) ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਭੋਜਨ ਐਡਿਟਿਵ ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ‘ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 105 ਉਤਪਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਐਂਟੀਬੈਕਟੀਰੀਅਲ ਰਸੋਈ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਲਿਮਿੰਗ ਚਾਕਲੇਟ ਸ਼ੇਕ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖੰਡ ਘੱਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੋਲੀਮਰ-ਅਧਾਰਤ ਨੈਨੋ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਿਕਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਲਪੇਟਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਤੇ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀ-ਕੇਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਨੋ-ਕੇਕਿੰਗ ਸ਼ੱਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੋਨਰ, ਬੈਟਰੀ ਜੈੱਲ ਜਾਂ ਲਿਥੀਅਮ ਆਇਨ ਪੌਲੀਮਰ ਬੈਟਰੀਆਂ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਪੇਂਟ, ਪਲਾਸਟਿਕ, ਫਾਰਮਾਕੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ, ਸਲਾਦ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ, ਮਿਠਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਡੇਅਰੀ ਕ੍ਰੀਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇਪਨ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਜੈਵਿਕ-ਆਧਾਰਿਤ ਨੈਨੋਮੈਟਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਮੈਟਲ ਆਕਸਾਈਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਾਤੂ-ਅਧਾਰਿਤ ਅਕਾਰਬਨਿਕ ਨੈਨੋਮੈਟਰੀਅਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ, ਅਲਮੀਨੀਅਮ, ਕੈਡਮੀਅਮ, ਤਾਂਬਾ, ਆਇਰਨ, ਜ਼ਿੰਕ ਆਦਿ। ਧਾਤੂ ਆਕਸਾਈਡ-ਅਧਾਰਿਤ ਨੈਨੋਮੈਟਰੀਅਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਜ਼ਿੰਕ, ਕਾਪਰ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਅਲਮੀਨੀਅਮ, ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ, ਸੇਰੀਅਮ ਦੇ ਆਕਸਾਈਡ ਆਦਿ। ਕਾਰਬਨ-ਅਧਾਰਤ ਨੈਨੋਮੈਟਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਫੀਨ, ਫੁਲਰੀਨ, ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ, ਕਾਰਬਨ ਫਾਈਬਰ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਬਲੈਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ 