ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ, ਨਵੇਂ ਤੱਥ (ਅਰੋਗ ਮਨ ਹੀ ਹੈ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਆਧਾਰ)

ਡਾ. ਡੀ. ਪੀ. ਸਿੰਘ,  ਕੈਨੇਡਾ

ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇੜਤਾ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾਕੰਟ੍ਰੋਲ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਰੇਜੀਨਾ ਕੋਏਪ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਮੀ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਅਰੋਗ ਹੋਣਾ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਮਾਨਸਿਕ ਅਰੋਗਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਇੱਕ ਲੰਬੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਉਣ ਦੀ ਅਹਿਮ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਕੋਏਪ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੰਜ ਸੁਝਾਅ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਹਿਜ ਹੈ।

(1) ਮੰਤਵਪੂਰਨ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉ।

ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਵਪੂਰਨ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ, ਕਿਸੇ ਸ਼ੌਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਟਿੰਗ ਕਰਨਾ, ਸੰਗੀਤ ਸੁਨਣਾ, ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਣਾ, ਯੋਗਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਸੈਰ ਉੱਤੇ ਜਾਣਾ ਆਦਿ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਚੰਗੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ? ਦਰਅਸਲ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਸਾਡੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਸਾਡਾ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ, ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਨ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਸੁਝਾਅ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਭਗ ਹਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

(2) ਸਰਗਰਮ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਉ ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਰੇਜੀਨਾ ਕੋਏਪ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਪੰਜ ਦਿਨ, ਹਰ ਰੋਜ਼ 30 ਮਿੰਟ ਦੀ ਸਾਧਾਰਣ ਸਰਗਰਮੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਨ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਰਗੀਆਂ ਤਾਕਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਕਸਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਪੰਜ ਦਿਨ ਸਾਧਾਰਣ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 30 ਮਿੰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਚੰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਸ, ਸੇਰੋਟੋਨਿਨ ਅਤੇ ਐਂਡੋਰਫਿਨ, ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਨਣ ਲਈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਅਪਨਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਸਰਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਵਿਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਢੁਕਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਫੈਮਲੀ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵੋ।

(3) ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾਓ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵੱਲ ਸਾਡੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਧਾਰਿਤ ਖੁਰਾਕ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਾਈਬਰ ਭਰਪੂਰ ਖਾਧ-ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ   ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਾਲਕ, ਫਲੀਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਟਰ ਤੇ ਛੋਲੀਆ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਬ, ਕੇਲੇ, ਬਲੂਬੇਰੀ ਅਤੇ ਗਿਰੀਦਾਰ ਮੇਵੇ, ਖਾਣਾ ਸਾਡੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਵੀ। ਕੋਏਪ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ, ਸਟ੍ਰੋਕ, ਨਾੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

(4) ਨਿਯਮਿਤ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਨੀਂਦ ਲਉ।

ਜਦੋਂ ਅਰੋਗ ਮਨ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਕੋਏਪ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਦਾ ਦਿਮਾਗੀ ਅਰੋਗਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਉਮਰ ਵੱਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਗ ਰੋਕਥਾਮ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀਅਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਤ ਦੌਰਾਨ ਅਕਸਰ ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਦੀ ਨੀਂਦ ਮਾਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੌਣ ਦੀ ਆਦਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੌਣ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈੱਲਫੋਨ (ਮੋਬਾਇਲ) ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਯਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਸੌਣ ਸਮੇਂ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਸੁਯੋਗ ਤਾਪਮਾਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਨੀਂਦ ਦੀ ਆਮਦ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸੱਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਰਾਤ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ ਅਤੇ ਹਰ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਉੱਠਣਾ। ਅਜਿਹੀ ਕ੍ਰਿਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੈ।

(5) ਬੁਢਾਪੇ ਬਾਰੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਵੱਈਆ ਰੱਖੋ।

ਜਦੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਚੰਗੇਰਾ ਬਣਾਉੁਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੋ। ਬੁਢਾਪੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁਢਾਪੇ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬੁਢਾਪੇ ਬਾਰੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਵਧੇਰੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬੁਢਾਪੇ ਬਾਰੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਬਸ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਬਦਲੋ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਧਾਰਣਾ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿਉ। ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜੋੜੋ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ‘ਮੇਰੀ ਖੱਬੀ ਵੱਖੀ ਦਰਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਮੈਂ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।’ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਸੱਜੀ ਵੱਖੀ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਓਨੀ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਬਦਲੋ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘੱਟੇਗਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵਧੇਗਾ।

Email: drdpsn@hotmail.com

ਮਾਘੀ– ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ

ਵੀਰੋ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝੋ ਕਿ ਸੁਭਾ ਉੱਠ ਕੇ ਜਰੂਰ ਨਹਾਓ। ਸੁਸਤੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਦਿਨ ਚੰਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਹਿਮ ਭਰਮ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਮਾਘ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾ ਕਰਿਓ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬਾਰਹਮਹਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੰਚਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫੈਸਲਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬੇ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਤਰਕ ਲਾਕੇ ਸਾਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸੁਨੇਹਾ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਏਸੇ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰੀ, ਪੁਜਾਰੀ, ਪਰਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਏਸ ਗਲ ਤੇ ਜੋਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਂਨੇ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਹਾੜਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਹੈ। ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਬੁਧੂ ਬਣਾਉਣਾ ਉਹਨਾ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਡੇ ਉਪਰ ਠੋਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਵਾਰੇ ਜੰਮ ਜੰਮ ਜਾਵੋ, ਹਰ ਰੋਜ ਜਾਵੋ ਪਰ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਨਾ ਜਾਵੋ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਗਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਜੇ ਨਾ ਗਇਆ ਤਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਨਾ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦਿਹਾੜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਸਾਂਦ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

                         ਮਾਘਿ ਮਜਨੁ ਸੰਗਿ ਸਾਧੂਆ   ਧੂੜੀ ਕਰਿ ਇਸਨਾਨੁ ॥

ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਓਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦਿਨ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ । ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਸਿਆਲ ਦੀ ਠੰਢ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਜਾਗਦੇ ਹਨ। ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਖੀਰਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਗਨ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਏਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 

ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ– ਹੇ ਭਾਈ ! ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਇਹ ਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ।

ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ  ਭਾਈ! ਤੂੰ ਗੁਣਾ ਵਾਲਿਆਂ ਬੰਦਿਆਂ (ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ) ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰ ਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਅਪਣਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਣ ਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਲੈ ਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੀ ਤੇਰਾ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨਾ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੈ।

ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਰੂਪ—ਮਾਘ ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ ਦਾ ਮਹੀਨਾ । ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਰੇ ਦਿਹਾੜੇ ਹੀ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇਹ ਹੀ ਬਾਰਾਹਮਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਆਖਰੀ ਲਾਈਨਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਘੜੀ, ਹਰ ਪਲ, ਹਰ ਦਿਨ, ਹਰ ਮਹੀਨਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਲ ਉਹ ਘੜੀ ਉਹ ਦਿਨ ਉਹ ਮਹੀਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਸੇ ਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰ ਦੇਵੇ। (ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ)  ਮਜਨੁ- ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸਿੰਬੋਲਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਭਾਵ ਅਰਥ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ) ਸੰਗਿ– ਸਾਥ ਵਿਚ (ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ), ਸਾਧੂਆ—ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ (ਸਾਧੂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 1357 ਦੇ ਪੰਨਾ 40ਵੀ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਮਨੁੱਖ, ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਕੀ. ਸਬੰਧ ਕਾਰਕ ) ਧੂੜੀ– ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ– ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਜਾਂ ਇੰਨ੍ਹ ਬਿੰਨ੍ਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਨ ਕੇ, (ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ),  ਕਰਿ—ਕਰ (ਹੁਕਮੀ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ, ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ, ਇਕ ਵਚਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ), ਇਸਨਾਨੁ—ਇਸ਼ਨਾਨ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਇਕਵਚਨ)

                    ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇ ਸੁਣਿ   ਸਭਨਾ ਨੋ ਕਰਿ ਦਾਨੁ ॥

 ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : – ਹੇ ਭਾਈ! ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੁ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅਪਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇ।

 ਭਾਵ ਅਰਥ : – ਹੇ ਭਾਈ! ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਵਿਚ ਅਪਣਾ ਲੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹੋ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

 ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਰੂਪ :-—ਹਰ ਕਾ ਨਾਮੁ– ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨਾਮ ਨੂੰ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ), ਧਿਆਇ– ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵਸਾ ਕੇ ਜਾਣੀ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਵਿਚ ਪਾਕੇ (ਹੁਕਮੀ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ, ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ ਇਕਵਚਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ), ਸੁਣਿ—ਸੁਣ ਕੇ (ਪੂਰਬ ਪੂਰਨ ਕ੍ਰਿਦੰਤ), ਸਭਨਾ ਨੂੰ–ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ (ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੜਨਾਂਵ, ਬਹੁਵਚਨ, ਸੰਪਰਦਾਨ ਕਾਰਕ) ਕਰਿ – ਵੰਡ ਜਾਂ ਦੇ (ਹੁਕਮੀ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ, ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ, ਇਕਵਚਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ),  ਦਾਨੁ—ਦਾਨ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਇਕਵਚਨ)

                            ਜਨਮ ਕਰਮ ਮਲੁ ਉਤਰੈ   ਮਨ ਤੇ ਜਾਇ ਗੁਮਾਨੁ ॥

ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ) ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਉੱਤਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਦਾ ਗੁਮਾਨ ਉੱਤਰ ਜਾਦਾ ਹੈ।  

ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਇਹ ਗੁਣ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੈ਼ਲ ਵੀ ਉੱਤਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਰੂਪ— ਜਨਮ—ਜੀਵਨ ਦੇ (ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ) ਕਰਮ — ਕੰਮ ਦੀ (ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ) ਮਲੁ== ਮੈ਼ਲ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ), ਉਤਰੈ—ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ (ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਇਕ ਵਚਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ), ਮਨਤੇ—ਮਨ ਤੋਂ (ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕ) ਜਾਇ ,–ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਇਕ ਵਚਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ), ਗੁਮਾਨ— ਮਨ ਦੀ ਹੰਕਾਰ/ ਹਉਮੈ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

                       ਕਾਮਿ ਕਰੋਧਿ ਨ ਮੋਹੀਐ   ਬਿਨਸੈ ਲੋਭੁ ਸੁਆਨੁ ॥

 ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ) ਕਾਮ ਕਰੋਧ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਲੋਭ ਕੁਤਾ  ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥

ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਇਹ ਗੁਣ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਭ. ਕਾਮ ਕਰੋਧ, ਵਿਚ ਮੋਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।

 ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਰੂਪ : –ਕਾਮ, ਕਰੋਧਿ—ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ (ਕਰਨ ਕਾਰਕ), ਮੋਹੀਐ—ਮੋਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ (ਸੰਭਾਵ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ), ਬਿਨਸੈ—ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ, ਇਕਵਚਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ), ਲੋਭੁ ਸੁਆਨੁ—ਲੋਭ ਕੁੱਤਾ ਭਾਵ ਵਿਕਾਰ (ਕਰਮ ਕਾ

                                      ਸਚੈ ਮਾਰਗਿ ਚਲਦਿਆ   ਉਸਤਤਿ ਕਰੇ ਜਹਾਨੁ ॥

ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਸਚ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਹੀ ਸਿਫਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਵ ਅਰਥ : – ਹੇ ਭਾਈ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਹੀ ਸਿਫਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ॥

ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਰੂਪ : –ਸਚੈ—ਸੱਚ ਦੇ (ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ, ਇਕ ਵਚਨ) ਚਲਦਿਆ—ਤੁਰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਅਪਣਾਉਂਦਿਆਂ ਜਾਂ ਤੁਰਨ ਦੇ ਨਾਲ (ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਕੀ, ਵਰਤਮਾਨ ਕ੍ਰਿਦੰਤ, ਨਾਂਵ, ਕਰਨ ਕਾਰਕ), ਉਸਤਤਿ—ਸਿਫਤਾਂ (ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ) ਕਰੇ—ਕਰਦਾ ਹੈ (ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ, ਇਕਵਚਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ), ਜਹਾਨੁ—ਸੰਸਾਰ (ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ)

                     ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਸਗਲ ਪੁੰਨ  ਜੀਅ ਦਇਆ ਪਰਵਾਨੁ ॥

 ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪਰਵਾਨ ਹੈ। 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਦਾਨ (ਜੀਵਾਂ ਦਇਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ।

ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾ ਲਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ  ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਦਇਆ ਦੇ  ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪਰਵਾਨ ਹੈ।                               

 ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਰੂਪ–ਅਠਸਠ—68 (ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਖਿਅਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ) ਤੀਰਥ—ਹਿੰਦੂ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਬਹੁਵਚਨ)  ਸਗਲ–ਸਾਰੇ (ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਖਿਅਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ) ਪੁੰਨ – ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨੇ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਬਹੁਵਚਨ) ਜੀਅ—ਜੀਵਾਂ ਤੇ (ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ, ਬਹੁਵਚਨ) .ਦਇਆ – ਮਿਹਰ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਇਕ ਵਚਨ) ਪਰਵਾਨੁ—ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ (ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ, ਇਕ ਵਚਨ)

                ਜਿਸ ਨੋ ਦੇਵੈ ਦਇਆ ਕਰਿ   ਸੋਈ ਪੁਰਖੁ ਸੁਜਾਨੁ ॥

 ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੀ ਸਮਝ) ਦੇ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਿਆਣਾ ਹੈ।

ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਹਰ ਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਇਹ ਸਮਝ ਦੇ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਜੀਵਨ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਿਆਣਾ ਹੈ।

ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਰੂਪ–ਜਿਸਨੋ—ਜਿਸ ਨੂੰ (ਅਨਿਪੁਰਖ ਪੜਨਾਂਵ, ਸੰਪਰਦਾਨ ਕਾਰਕ, ਇਕ ਵਚਨ) ਦੇਵੈ—ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ, ਇਕ ਵਚਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ), ਸੋਈ– ਉਹ (ਪੜਨਾਂਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਇਕਵਚਨ) ਪੁਰਖੁ—ਮਨੁੱਖ (ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ), ਸੁਜਾਨੁ—ਸਿਆਣਾ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ),

               ਜਿਨਾ ਮਿਲਿਆ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪਣਾ   ਨਾਨਕ ਤਿਨ ਕੁਰਬਾਨੁ ॥

ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਨਾਨਕ! ਕਹੁ ਕਿ ਜਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭੁ ਮਿਲ ਪਇਆ ਹੈ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

 ਭਾਵ ਅਰਥ : – ਹੇ ਨਾਨਕ! ਕਹੁ ਕਿ ਜਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰਸਤੇ ਪਇਆਂ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲ ਪਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।                                                          

ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਰੂਪ : –ਜਿਨਾ—ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ (ਸੰਬੰਧ ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ, ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਬਹੁਵਚਨ) ਮਿਲਿਆ—ਮਿਲਿਆ ਹੈ (ਭੂਤ ਕ੍ਰਿਦੰਤ ਹੈ ਪਰ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਨ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿਚ) ਪ੍ਰਭੁ—ਪ੍ਰਭੂ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਇਕਵਚਨ) ਆਪਣਾ—(ਨਿਜ ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ) ਨਾਨਕ—ਹੇ ਨਾਨਕ (ਸੰਬੋਧਨ ਕਾਰਕ, ਇਕਵਚਨ) ਕੁਰਬਾਨੁ—ਵਾਰੀਂ ਜਾਣਾ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਇਕਵਚਨ)

                     ਮਾਘਿ ਸੁਚੇ ਸੇ ਕਾਂਢੀਅਹਿ   ਜਿਨ ਪੂਰਾ ਗੁਰੁ ਮਿਹਰਵਾਨੁ ॥੧੨॥ – ਪੰਨਾ੧੩੬

ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ!  ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਉਪਰ ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਮਿਹਰਵਾਨ ਹੈ॥

 ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! -ਉਹ ਹੀ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਤੇ ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਮਝ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ॥

ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਰੂਪ : –ਮਾਘਿ—ਮਾਘ ਵਿਚ (ਅਧਿਰਣ ਕਾਰਕ, ਇਕਵਚਨ) ਸੁਚੇ—ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ (ਗੁਣ ਵਾਚਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ) ਸੇ—ਉਹ (ਅਨੁਸੰਬੰਧਕ ਪੜਨਾਂਵ, ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਇਕਵਚਨ), ਕਾਂਢੀਅਹਿ—ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ, ਬਹੁਵਚਨ ਦੀ ਕਰਮਨੀ ਵਾਚ ਕਿਰਿਆ) ਜਿਨ—ਜਿਨਾਂ ਤੇ (ਸੰਬੰਧ ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ, ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ, ਬਹੁਵਚਨ), ਪੂਰਾ—ਸਾਰੇ ਗੁਣਾ ਵਾਲਾ (ਗੁਣ ਵਾਚਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ) ਗੁਰੁ—ਗੁਰੂ (ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ, ਇਕਵਚਨ) ਮਿਰਵਾਨੁ—ਮਿਹਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਇਕਵਚਨ)

ਮਾਝ ਰਾਗ ਦੇ ਬਾਰਹਮਾਹ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਵ ਅਰਥ—ਐ ਮਨੁੱਖ! ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੁਣਾ, ਸਤ ਸੰਤੋਖ ਦਇਆ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ  ਵਿਚ ਆਪ ਵੀ ਅਪਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾ ਨੂੰ ਵੀ  ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅਉਗੁਣਾਂ ਭਰੇ ਵਿਕਾਰਾ ਨੂੰ ਕੱਢ। ਇਹ ਹੀ ਤੇਰਾ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮਾਘੀ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪੁੰਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਚ ਤੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਲੋਕੀ ਵੀ ਜਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ  ਹੀ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ।

ਇਸ਼ਨਾਨ ਬਾਬਤ ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗ ਵਿਚ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਹੇਠਾ ਦੇਖੋ।

                   ਮਾਘਿ ਪੁਨੀਤ ਭਈ   ਤੀਰਥੁ ਅੰਤਰਿ ਜਾਨਿਆ ॥

 ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਮਾਘ ਵਿਚ ਉਹ ਹੀ ਜਿੰਦ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਤੀਰਥ (ਰੂਪ ਸੱਚ ਨੂੰ) ਸਮਝ ਲਇਆ ਹੈ।

ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ  ਭਾਈ! ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਜਿੰਦ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਇਆ ਹੈ। ਭਾਵ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੇ, ਉਹ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ।           

ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਰੂਪ—— ਮਾਘਿ—ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ (ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ), ਪੁਨੀਤ—ਪਵਿੱਤਰ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਾਂਵ ਬਣਾ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਾਰਕ, ਇਕਵਚਨ), ਭਈ—ਹੋ ਗਈ (ਭੂਤ ਕਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਪਰ ਵਰਤੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਨ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿਚ), ਤੀਰਥੁ—ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲੀ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ), ਅੰਤਰਿ—ਅੰਦਰ ਵਿਚ, ਸੋਚ ਵਿਚ (ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ), ਜਾਨਿਆ—ਜਾਣ ਲਇਆ ਹੈ (ਭੂਤ ਕਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ),

                    ਸਾਜਨ ਸਹਜਿ ਮਿਲੇ   ਗੁਣ ਗਹਿ ਅੰਕਿ ਸਮਾਨਿਆ ॥

 ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਉਹ ਹੀ ਸੱਜਨ ਅਨੰਦ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਗੁਣਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

 ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਅਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਵਿਚ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਸਮਾਇਆ ਹੈ।

 ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਰੂਪ– ਸਾਜਨ—ਮਿਤਰ ਪਿਆਰੇ ਜੀ (ਆਦਰਵਾਚੀ ਨਾਂਵ ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ,  ਬਹੁਵਚਨ) ਸਹਜਿ—ਅਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ (ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ) ਮਿਲੇ—ਮਿਲ ਪਏ (ਭੂਤ ਕ੍ਰਿਦੰਤ ਪਰ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਨ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ) ਗੁਣ—ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ) ਗਹਿ—ਫੜ ਕੇ ਭਾਵ ਅਪਣਾ ਕੇ (ਪੂਰਵ ਪੂਰਨ ਕ੍ਰਿਦੰਤ) ਅੰਕਿ — ਅੰਗ ਵਿਚ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਮੈਟਾਫਰ ਹੈ ਵਿਚਾਰ ਮੰਡਲ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਵਿਚ (ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ), ਸੰਮਾਨਿਆ—ਸਮਾ ਲਇਆ (ਭੂਤ ਕਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ),

                   ਪ੍ਰੀਤਮ ਗੁਣ ਅੰਕੇ   ਸੁਣਿ ਪ੍ਰਭ ਬੰਕੇ   ਤੁਧੁ ਭਾਵਾ ਸਰਿ ਨਾਵਾ॥

 ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ– ਹੇ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਪਾ ਲਵਾ, ਤੇਰੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਲਵਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ  ਪਿਅਰੇ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ!  ਜੇ  ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਅਪਣਾ ਲਵਾਂ,  ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਲਵਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ  ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਰੂਪ : – ਪ੍ਰੀਤਮ—ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਿਆਰੇ ਦੇ (ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ), ਗੁਣ—ਪ੍ਰਭੁ ਦੇ ਗੁਣ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ), ਅੰਕੇ—ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਪਾ ਲਏ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਹੈ ਪਰ ਭਾਵ ਅਰਥ ਹੈ ਸੋਚ ਮੰਡਲ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਸਾ ਲਏ (ਭੂਤ ਕਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ), ਸੁਣਿ—ਸੁਣ ਕੇ (ਪੂਰਬ ਪੂਰਨ ਕ੍ਰਿਦੰਤ), ਪ੍ਰਭ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ (ਸੰਬੋਧਨ ਕਾਰਕ), ਬੰਕੇ—ਪਿਆਰੇ (ਗੁਣ ਵਾਚਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ), ਤੁਧੁ—ਤੈਨੂੰ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ), ਭਾਵਾ—ਭਾਵਾਂ ਭਾਵ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਾ ਤਾਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾਂ (ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਕੀ, ਸੰਭਾਵੀ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ) ਸਰਿ— ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹੈ ਪਰ ਭਾਵ ਅਰਥ ਹੈ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ (ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ) ਨਾਵਾ—ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਵਾਂ (ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਕੀ ਸੰਭਾਵੀ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ)॥

                        ਗੰਗ ਜਮੁਨ  ਤਹ ਬੇਣੀ ਸੰਗਮ  ਸਾਤ ਸਮੁੰਦ ਸਮਾਵਾ ॥

ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਹੀ ਮੇਰਾ ਗੰਗਾ ਜਮਨਾ ਤ੍ਰਿਬੈਣੀ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸੱਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾ ਵਿਚ ਸਮਾਉਣਾ ਹੈ।

ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਵਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਹੀ ਗੰਗ ਜਮਨ ਤ੍ਰਿਬੈਣੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸਨਾਨ ਹੈ॥

 ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਰੂਪ– ਤਹ—ਜਿੱਥੇ (ਉਚਾਰਨ ਤ੍ਹਾ, ਸਥਾਨ ਵਾਚੀ ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ) ਬੇਣੀ—ਤ੍ਰਿਬੈਣੀ (ਖਾਸ ਨਾਂਵ), ਸੰਗਮ—ਜੋੜ ਜਾਂ ਮਿਲਾਪ, ਸਾਤ—ਸਤ (ਨਿਸ਼ਚਤ ਸੰਖਿਅਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ) ਸਮੁੰਦ—ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ (ਆਮ ਨਾਂਵ, ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ ) ਸਮਾਵਾ—ਮੈਂ ਸਮਾ ਜਾਵਾ (ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ),

                          ਪੁੰਨ ਦਾਨ  ਪੂਜਾ ਪਰਮੇਸੁਰ  ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ ਏਕੋ ਜਾਤਾ ॥

 ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ : –ਹੇ ਭਾਈ! ਮੇਰੇ ਲਈ  ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨਦਾਨ ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰੁ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਇਕ ਹੀ ਜਾਣ ਲਇਆ ਹੈ।

ਭਾਵ ਅਰਥ : – ਭਾਈ! -ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵਸਦਾ ਦੇਖ ਲਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਵਾਸਤੇ ਪੁੰਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਹੈ।

 ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਰੂਪ–ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਪੂਜਾ—ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਾਂਡ (ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ, ਬਹੁਵਚਨ) ਪਰਮੇਸਰੁ—ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ (ਸੰਪਰਦਾਨ ਕਾਰਕ) ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ—ਹਰ ਸਮੇਂ ਵਿਚ (ਕਾਲ ਵਾਚੀ ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ), ਏਕੋ—ਹਰ ਥਾਂ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ) ਜਾਤਾ—ਜਾਣਿਆ ਹੈ (ਭੁਤ ਕ੍ਰਿਦੰਤ ਪਰ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਨ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿਚ),

                     ਨਾਨਕ   ਮਾਘਿ ਮਹਾ ਰਸੁ  ਹਰਿ ਜਪਿ   ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਨਾਤਾ ॥੧੫॥ ਪੰਨਾ ੧੧੦੯

ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ–ਹੇ ਨਾਨਕ! ਕਹੁ ਕਿ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਅਨੰਦ ਹੈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਹੀ 68 ਤੀਰਥਾ ਦਾ ਨਹਾਉਣ ਕਰ ਲਇਆ ਹੈ।

ਭਾਵ ਅਰਥ : –ਹੇ  ਨਾਨਕ ! ਕਹੁ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਅਪਣਾ ਲਇਆ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੋ ਗਇਆ ਹੈ॥  ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਫਰਜ਼ੀ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

 ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਰੂਪ-—ਮਾਘਿ—ਮਾਘ ਵਿਚ (ਅਧਿਕਰਨ ਕਾਰਕ, ਇਕ ਵਚਨ), ਮਹਾ—ਵੱਡਾ (ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਾਚਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ), ਰਸੁ—ਅਨੰਦੁ (ਕਰਮ ਕਾਰਕ) ਹਰਿ—ਹਰੀ ਨੂੰ (ਸੰਪਰਦਾਨ ਕਾਰਕ), ਜਪਿ—ਜਪ ਕੇ ਭਾਵ ਅਪਣਾ ਕੇ (ਪੂਰਬ ਪੂਰਨ ਕ੍ਰਿਦੰਤ), ਅਠਸਠਿ—68  (ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਖਿਆ ਵਾਚਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ), ਤੀਰਥ—ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ (ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ), ਨਾਤਾ—ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਇਆ (ਭੁਤ ਕ੍ਰਿਦੰਤ ਪਰ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਨ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿਚ),

                             ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗ ਦੇ ਬਾਰਹਮਾਹ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਵ ਅਰਥ

 ਹੇ ਭਾਈ! ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਲਈ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗੁਣਾ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਅਪਣਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਦਾ ਆਤਮਿਕ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਲਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਿਰਬੈਣੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

Central Meanings: –

O’  Brothers! One who has introspected himself, he does not need the so-called sacred bath of the Month of Magh. One who has enjoyed the sum of the Lord’s virtues “Naam” in his lifestyle, neither needs to have a sacred bath at the junction of all three rivers and manmade 68 shrine pilgrimages nor needs to give alms, or worship anybody.

Lesson from Maagh  (Jan 14 – Feb 12, of Nanakshahi 554)

By:  Gurmeet Kaur (info@pippal.org via sendinblue.com)

Traditionally, Maagh is the month of spiritual cleansing in the Indian subcontinent and people thought it was important to make pilgrimages to Prayag and Tribeni (confluences of the rivers that are considered sacred in Hindu traditions) to redeem them of their sins. Guru Sahib presents that a person who has recognized her inner being as the greatest center of pilgrimage and makes a journey to bathe in its stillness – loses herself but finds everything…May we all make that journey. I hope the following trans-interpretation of the Bara Maha in Raag Tukhari by Guru Nanak will enrich your celebration of the day.

*****************************

Pippal Inc., info@pippal.org

Partnership in Promoting Punjabi Art and Literature (PIPPAḶ) is a U.S. non-profit formed “To Popularize the Punjabi language and heritage amongst the young generation“.

****************************************

 ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਕੁਐਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ (ਡਾ: ਦਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰੇਵਾਲ)

      ਕੁਆਂਟਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਚੁੰਬਕੀ-ਬਿਜਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਐਟਮ ਬਰਾਬਰ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਛੋਟਾ ਭਾਗ ਹੈ।ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿਚ ਕੁਆਂਟਾ ਕਿਸੇ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਹੋਂਦ ਦਾ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਇੰਟਰਐਕਟ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।ਕੁਐਂਟਮ ਥਿਉਰੀ ਤੇ ਕੁਐਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਐਟਮਾਂ ਤੇ ਮਾਲੀਕਿਊਲਜ਼ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।

      ਕੁਐਂਟਮ ਥਿਉਰੀ ਐਟਮ ਤੇ ਮਾਲੀਕਿਊਲ ਦੇ ਵਰਤਾਉੇ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।ਕੁਐਂਟਮ ਕੁਆਂਟਾ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਐਟਮ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦਾ ਬਿਜਲਈ-ਚੁੰਬਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ। ਕੁਐਂਟਮ ਥਿਉਰੀ ਦੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਇਸ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਹਰ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਹਰ ਸ਼ਕਤੀ ਕਣ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਲਹਿਰ ਵੀ ।ਐਟਮਾਂ ਤੇ ਮਾਲੀਕਿਊਲਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ (ਐਨਰਜੀ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕੁਐਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਤੇ ਕੁਐਂਟਮ ਥਿਉਰੀ ਦਾ ਮੁਖ ਧੁਰਾ ਹੈ।(ਸਟੂਡੈਂਟ ਸਇੰਸ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ, 2014) ਕੁਐਂਟਮ ਥਿਉਰੀ ਤੇ ਕੁਐਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

        ਦਰਅਸਲ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ (ੲਨੲਰਗੇ) ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੋਈ ਇਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 4 % ਦਿਸਦਾ ਪਦਾਰਥ (ਵਿਜ਼ਿਬਲ ਮੈਟਰ), 22% ਕਾਲਾ ਪਦਾਰਥ (ਡਾਰਕ ਮੈਟਰ) ਤੇ 84% ਕਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਡਾਰਕ ਐਨਰਜੀ)। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਰੂਪ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਕਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਫਿਰ ਦਿਸਦੇ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦਾ ਪਦਾਰਥ, ਕਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਫਿਰ ਕਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

                                     ਐਟਮ: ਕੁਅੰਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ

        ਅਸੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਐਟਮ ਨਿਊਟਰੋਨ, ਪਰੋਟੋਨ ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਐਟਮ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਤੇ ਫਿਰ ਅਪਣੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਦਆਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਐਟਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਐਟਮ ਦਾ ਇਕ ਭਾਗ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਐਟਮ ਲਗਾਤਾਰ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਐਟਮਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਐਟਮ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹਰ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਸੇ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਸਥਾਈ ਨਹੀ। ਸਭ ਜਗ ਚਲਣਹਾਰ ਹੈ।ਇਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦੂਸਰਾ ਰੂਪ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ ਥੋੜਾ ਕਿਤੇ ਬਹੁਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਪਦਾਰਥ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਪਦਾਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ।ਜੇ ਐਟਮ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਐਨਰਜੀ ਪਾਰਟੀਕਲ ਬਣ ਜਾਣਗੇ ਜੋ ਲਹਿਰ ਰੂਪੀ ਹੋਣਗੇ ਪਦਾਰਥ ਰੂਪੀ ਨਹੀਂ।ਸੋ ਕੁਅੰਟਾ ਪਦਾਰਥ (ਮੳਟਟੲਰ) ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਲਹਿਰ (ਾੳਵੲ), ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ ਪਦਾਰਥ (ਮੳਟਟੲਰ) ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਉ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਲਹਿਰ (ਾੳਵੲ) ਵਾਂਗ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ (ੲਨੲਰਗੇ) ਹੈ।ਸਮਝਣ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਅਟਪਟਾ ਲੱਗੇ ਪਰ ਸਚਾਈ ਤਾਂ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਟੀਕਲ ਤੇ ਵੇਵ ਉਸੇ ਕੁਅੰਟਾ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ।

      ਕੁਅੰਟਾ ਦਾ ਪਾਰਟੀਕਲ ਤੇ ਵੇਵ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਜੋ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਜ਼ ਤੇ ਫੋਟੋਨਜ਼ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਵੇਵ-ਪਾਰਟੀਕਲ ਡੁਐਲਿਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਯੰਗ ਦਾ ਕੀਤਾ ਦੋ-ਗਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਤਜਰਬਾ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੋਹਰ ਮਾਡਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਥਲੇ ਚਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

                    ਬੋਹਰ-ਮਾਡਲ: ਫੋਟੋਨ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀਕਲ ਤੇ ਵੇਵ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਦੋ ਗਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਤਜਰਬਾ

        ਅਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹੋ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਜਾਂ ਫੋਟੋਨ ਪਾਰਟੀਕਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਹੀ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਕ ਹੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਜਾਂ ਫੋਟੋਨ ਪਾਰਟੀਕਲ ਤੇ ਵੇਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਤੇ ਫੋਟੋਨ ਪਰਾਟੀਕਲ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਵੇਵ ਵੀ।ਜਰਮਨ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟੀਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜੋਤ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋ-ਮੈਗਨੈਟ ਵੇਵ ਹੀ ਹੈ।

ਅਣੂ ਵਸਤੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਣਵੰਡਿਆ ਹਿਸਾ

     ਅਣੂ ਪਦਾਰਥਕ ਜਗਤ ਦਾ ਅਗੇ ਨਾ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹਿਸਾ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ, ਡੈਮੋਕਰੀਟਸ, ਯੰਗ, ਮੈਕਸਵੈਲ, ਨਿਊਟਨ, ਹੁਕਸ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਫਿਲਾਸਫਰਾਂ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਤਾਂ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਹਿਸੇ ਜੋ ਅਣੂ ਦਾ ਹੀ ਹਿਸਾ ਹਨ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ।

     ਕੁਐਟਮ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਲਭਿਆ ਕਿ ਅਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪੁੰਜ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਅੇੈਟਮ  ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਣ ਤੇ ਥਿਰਕਣ ਕਰਕੇ ਆਪੋ ਅਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਛਾਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਜੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਪਦਾਰਥਕ ਠੋਸਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਜਦ ਅਣੂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਗੇ ਸਿਰਫ ਕਿਣਕੇ ਹੀ ਮਿਲਣਗੇ।ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਣਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਹ ਤਾਂ ਕੁਆਂਟਾ ਹਨ; ਕੁਆਂਟਾ ਜੋ ਲਹਿਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿਣਕਾ ਵੀ। ਜਦ ਅਣੂ ਕਿਣਕਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪਦਾਰਥਕ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਦ  ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਹਿਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਇਕੋ ਕੁਆਂਟਾ ਦੇ ਵਖ ਵਖ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ।ਅੇਟਮ ਦੇ ਸਬਅਟਾਮਿਕ ਹਿਸੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਗੇ ਸਟੈਡਰਡ ਮਾਡਲ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਅੰਟਮ ਥਿਉਰੀ ਦੇ ਨਿਯਮ

        ਕੁਅੰਟਮ ਥਿਉਰੀ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਕਣ ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਦੋਨੋਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।ਕੁਅੰਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦਾ ਮੁਖ ਮੁਦਾ ਅੇੈਟਮ ਦਾ ਕਣ ਤੇ ਲਹਿਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਰਨ ਤੇ ਵਰਤਾਉ ਨੂੰ ਘੋਖਣਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਤੇ ਫੋਟੋਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕਣ ਤੇ ਲਹਿਰ ਦੋਨੋਂ  ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਣ-ਲਹਿਰ-ਦੁਵਲਾਪਣ (ਵੇਵ-ਪਾਰਟੀਕਲ ਡਿਊਐਲਟੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੁਵਲੇਪਣ ਨੂੰ ਅਗੇ ਯੰਗ ਦੇ ਦੋ ਮੋਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤਜਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵੇਵ-ਪਾਰਟੀਕਲ ਡੁਐਲਿਟੀ

        ਬੋਹਰ ਨੇ ਅਪਣੇ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਵਿਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਨੂੰ ਕਣ ਅਤੇ ਫੋਟੋਨ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਜੋਂ ਲਿਆ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦਾ ਭਾਰ (ਮਾਸ) ਅਤੇ ਰਫਤਾਰ (ਸਪੀਡ) ਦਾ ਸਬੰਧ ਫੋਟੋਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਲਹਿਰ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਮੇਚ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਗੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਫੋਟੋਨ ਦੇ ਸਬੰਧਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।ਜਿਸ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਵਿਚ ਵੇਵ-ਪਾਰਟੀਕਲ ਡੁਐਲਿਟੀ ਹੈ। 

ਡੀ ਬਰੌਗਲੀ ਵੇਵ

       ਇਸੇ ਤਜਰਬੇ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ 1924 ਵਿਚ ਡੀ ਬ੍ਰੌਗਲੀ ਨੇ ਅਪਣਾ ਪਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਲਹਿਰ ਵਰਗਾ ਵਰਤਾਉ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਡੀ ਬ੍ਰੌਗਲੀ ਲਹਿਰਾਂ ਪਦਰਾਥਕ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵੇਵਲੈਂਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਪਕਾ ਮੁਮੈਂਟਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮੁਮੈਂਟਮ=ਐਚ/ਵੇਵਲੈਂਥ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਿਤ ਕਣਾਂ ਦੇ ਐਚ ਕਾਂਸਟੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਨਾਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਵੇਵ ਪਾਰਟੀਕਲ ਡਿਊਐਲਿਟੀ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ

1.          ਸੂਖਮ ਮੂਰਤਿ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨ ਕਾਇਆ ਕਾ ਆਕਾਰੁ ॥(ਮ:.1, ਪ.466:1)

ਗੁਰੂ ਜੀ (ਮ: 4) ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ

2.          ਆਪੇ ਸੂਖਮੁ ਭਾਲੀਐ ਆਪੇ ਪਾਸਾਰੁ ॥ (ਮ: 4, ਪ.556:17)

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਣ ਲਹਿਰ ਰੂਪੀ ਹਨ ਭਾਵ ਅਸਥੂਲ ਵੀ ਤੇ ਸੂਖਮ ਵੀ ।

3.          ਜਬ  ਦੇਖਉ ਤਬ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਮੂਲੁ ॥ ਨਾਨਕ ਸੋ ਸੂਖਮੁ ਸੋਈ ਅਸਥੂਲੁ ॥ 5 ॥ (ਮ: 5, ਪੰਨਾ 281)

4.          ਸੂਖਮ ਮਹਿ ਜਾਨੈ ਅਸਥੂਲੁ ॥ (ਮ:5, ਪੰਨਾ 274)

5.          ਤੂੰ ਪੇਡੁ ਸਾਖ ਤੇਰੀ ਫੂਲੀ ॥ ਤੂੰ ਸੂਖਮੁ ਹੋਆ ਅਸਥੂਲੀ ॥(ਮਾਝ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 102)

6.          ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਸਰਬਤ ਠਾਈ ਸੂਖਮੋ ਅਸਥੂਲ (ਸ਼ਘਘਸ਼, ੰ.5, ਪ.987:17)

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਦਾਰਥ  ਦਾ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਤੇ ਲਹਿਰ ਦਾ ਅਸਥੂਲ਼ ਰੂਪ ਉਸ ਇਕੋ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਤੇ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪ ਦਰਸਾਏ ਸਨ ਪਰ ਮੂਲ਼ ਇਕੋ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆਂ ਜੋ ਹਰ ਸੂਖਮ ਅਸਥੂਲ ਵਿਚ ਰਵ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮੂਲਭੂਤ ਤਤ (ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਐਲੀਮੈਂਟ)

ਆਈਨਸਟੀਨ ਮੁਤਾਬਕ ਰਬ ਮੂਲ਼ਭੂਤ ਤਤ (ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਐਲੀਮੈਂਟ)ਹੈ।ਵੇਦਾਂ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਨੁਸਾਰ:

ਆਪੇ ਤੰਤੁ ਪਰਮ ਤੰਤੁ ਸਭੁ ਆਪੇ ਆਪੇ ਠਾਕੁਰੁ ਦਾਸੁ ਭਇਆ॥(ਪੰਨਾ 553)

ਇਸ ਪਰਮ ਤਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਾਰੇ ਤਤ ਹਨ. ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਆਤਮਾ ਹਨ।ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗ ਬਦਲਣਹਾਰ ਹੈ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਹਿਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸ਼ਕਲਾਂ ਹੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਜੀਣ ਮਰਨ ਬਦਲੀ ਦੇ ਪੜਾ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ।ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਅਣੂ ਦੂਸਰੇ ਅਣੂ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਚਾਰ ਵਿਹਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਲਗਾਤਾਰ ਗਤੀ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਰੁਝਿਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪਤੀ

ਜੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰਚਣ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘੋਖੀਏ ਤਾਂ ਪਰਮ ਤਤ ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਸੂਖਮ ਤੇ ਅਸਥੂਲ ਦੀ ਦੁਵਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਰਵਨਾ ਰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਅੰਧਕਕਾਰ ਸੀ ਭਾਵ ਡਾਰਕ ਐਨਰਜੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਜੋ ਜਗਤ ਰਚਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਉ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ

ਅਰਬਦ ਨਰਬਦ ਧੁੰਧੂਕਾਰਾ ॥ ਧਰਣਿ ਨ ਗਗਨਾ ਹੁਕਮੁ ਅਪਾਰਾ ॥ ਨਾ ਦਿਨੁ ਰੈਨਿ ਨ ਚੰਦੁ ਨ ਸੂਰਜੁ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਇਦਾ॥1॥ ਖਾਣੀ ਨ ਬਾਣੀ ਪਉਣ ਨ ਪਾਣੀ ॥ ਓਪਤਿ ਖਪਤਿ ਨ ਆਵਣ ਜਾਣੀ॥ਖੰਡ ਪਤਾਲ ਸਪਤ ਨਹੀ ਸਾਗਰ ਨਦੀ ਨ ਨੀਰੁ ਵਹਾਇਦਾ ॥(ਮ:1, ਪੰਨਾ 1035)

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਆਪ ਨਿਰਾਲਾ ਸੁੰਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸੀ।ਇਸੇ ਸੁੰਨ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕੁਦਰਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਭਾਵ ਸੁੰਨ ਤੋਂ ਲਹਿਰ ਤੇ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪਦਾਰਥ ਬਣਾਏ ਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਵਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਸੁੰਨ ਤੋਂ ਸਾਜੇ। ਅਗਨੀ ਜੋ ਵੇਵ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਦੋ ਗੈਸਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਮੇਲ ਕਰ ਕੇ ਰਚੇ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਅਪਣੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਪਾਇਆ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਵਿਖਾਈ:

ਸੁੰਨ ਕਲਾ ਅਪਰੰਪਰਿ ਧਾਰੀ ॥ ਆਪਿ ਨਿਰਾਲਮੁ ਅਪਰ ਅਪਾਰੀ ॥ ਆਪੇ ਕੁਦਰਤਿ ਕਰਿ ਕਰਿ ਦੇਖੈ ਸੁੰਨਹੁ ਸੁੰਨੁ ਉਪਾਇਦਾ ॥ 1 ॥ ਪਉਣੁ ਪਾਣੀ ਸੁੰਨੈ ਤੇ ਸਾਜੇ ॥ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਉਪਾਇ ਕਾਇਆ ਗੜ ਰਾਜੇ ॥ ਅਗਨਿ ਪਾਣੀ ਜੀਉ ਜੋਤਿ ਤੁਮਾਰੀ ਸੁੰਨੇ ਕਲਾ ਰਹਾਇਦਾ ॥(ਮ:1, ਪੰਨਾ 1035)

ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਬਦ ਦੀ  ਲਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ:

ਜੇਤਾ ਕੀਤਾ ਤੇਤਾ ਨਾਉ ॥ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਨਾਹੀ ਕੋ ਥਾਉ ॥  (ਮ:1, ਜਪੁਜੀ, ਪੰਨਾ 4)

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਇਕੋ ਵਾਰ ਹੀ ਪਾਈ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਹੀਂ।ਸਿਰਜਣਹਾਰਾ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਬਦਲ ਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਨੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਘਟਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਬਸ ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਰੂਪ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਸਿਰਜਣ ਕਿਰਿਆ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਅਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ:

ਜੋ ਕਿਛੁ ਪਾਇਆ ਸੁ ਏਕਾ ਵਾਰ ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਸਿਰਜਣਹਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਕੀ ਸਾਚੀ ਕਾਰ ॥ (ਮ:1, ਜਪੁਜੀ, ਪੰਨਾ 7)

ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਇਕੋ iਾਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਥ ਮਥ ਕੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ;

 ਤੁਧੁ ਆਪੇ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਸਭ ਉਪਾਈ ਜੀ ਤੁਧੁ ਆਪੇ ਸਿਰਜਿ ਸਭ ਗੋਈ ॥ (ਪੰਨਾ 11)

ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਬਣਤਰ

WMAP (USA satellite) ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਐਨਰਜੀ ਮੰਨ ਕੇ ਇਸ ਐਨਰਜੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ 71.4% ਡਾਰਕ ਐਨਰਜੀ, 24% ਠੰਢਾ ਡਾਰਕ ਮੈਟਰ ਅਤੇ 4.6% ਬਾਕੀ ਅੇਟਮ ਹਨ।

              95%  ਤੋਂ ਵਧ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ (ਐਨਰਜੀ) ਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਲੇਬਾਰੇਟਰੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ-ਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ ਹੈ।

ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਬੇਅੰਤਤਾ, ਵਡੱਪਣ

• ਵਡੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰਾ ਗੁਣੀ ਗਹੀਰਾ ॥ ਕੋਇ ਨ+ ਜਾਣੈ ਤੇਰਾ ਕੇਤਾ ਕੇਵਡੁ ਚੀਰਾ ॥ 1 ॥ (ਆਸਾ ਮਹਲਾ 1, ਪੰਨਾ 10)

ਥਿਉਰੀ ਆਫ ਐਵਰੀ ਥਿੰਗ:

ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਥਿਉਰੀ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ।ਜੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ

ਜੋੜੀਏ ਭਾਵ ਗ੍ਰੇਵਿਟੀ + ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਐਨਰਜੀ (ਵੀਕ ਤੇ ਸਟ੍ਰਾਂਗ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਐਨਰਜੀ) +ਚੁੰਬਕੀ (ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਐਨਰਜੀ) ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰੇਗੀ । ਇਹੋ ਥਿਉਰੀ ਆਫ ਐਨਰਜੀ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਥਿਉਰੀ ਆਫ ਐਵਰੀਥਿੰਗ

        ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਥਿਉਰੀ ਆਫ ਐਵਰੀਥਿੰਗ ਨਾਲ ਨਜਿਠਿਆ ਗਿਆ ਹੈ  ਜਿਥੇ ਸਾਫ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਉਪਜਿਆ ਹੈ ਸਭ ਇਕੋ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਿਆ ਹੈ ਭਾਵ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਇਕੋ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਭੁਤ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇਕੋ ਇਕ ਹੈ।ਦਿਨ ਰਾਤ, ਵਣ, ਤ੍ਰਿਣ, ਤ੍ਰਿਭਵਣ, ਪਾਣੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਉਸ ਇਕੋ ਓਅੰਕਰ ਨੇ ਹੀ ਸਭ ਉਪਜਾਏ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਖੰਡ, ਦੀਪ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਬੋਲੋਂ ਇਕ ਹੁਕਮੋਂ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਏ। ਸਭਨਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਜੋਤ ਰੂਪ ਹੋ ਵਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਭਾਵ ਸਭ ਨੂੰ ਉਹ ਵੇਖ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਐਨਰਜੀ ਵੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਐਨਰਜੀ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਬਦਲੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ:

1.          ਏਕਸੁ ਤੇ ਸਭ ਓਪਤਿ ਹੋਈ॥(ਪੰਨਾ 223)

2.          ਏਕੋ ਕਰਤਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ॥(ਮ:3,ਪੰਨਾ 1174)

3.          ਓਅੰਕਾਰਿ ਉਤਪਾਤੀ ॥ ਕੀਆ ਦਿਨਸੁ ਸਭ ਰਾਤੀ ॥ ਵਣੁ ਤ੍ਰਿਣੁ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਪਾਣੀ ॥ ਚਾਰਿ ਬੇਦ ਚਾਰੇ ਖਾਣੀ ॥ਖੰਡ ਦੀਪ ਸਭਿ ਲੋਆ॥ ਏਕ ਕਵਾਵੈ ਤੇ ਸਭਿ ਹੋਆ ॥ 1 ॥ (ਮ:5, ਪੰਨਾ 1003)

4.          ਕੀਤਾ ਪਸਾਉ ਏਕੋ ਕਵਾਉ ॥ ਤਿਸ ਤੇ ਹੋਏ ਲਖ ਦਰੀਆਉ॥ (ਮ:1, ਪੰਨਾ 3)

5.          ਕੇਤੜਿਆ ਦਿਨ ਗੁਪਤੁ ਕਹਾਇਆ ॥ ਕੇਤੜਿਆ ਦਿਨ ਸੁੰਨਿ ਸਮਾਇਆ ॥ ਕੇਤੜਿਆ ਦਿਨ ਧੁੰਧੂਕਾਰਾ ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਪਰਗਟੜਾ ॥ 12 ॥ (ਸ਼ਘਘਸ਼, ੰ. 5, ਪ. 1081)

6.          ਪ੍ਰਗਟੀ ਜੋਤਿ ਮਿਟਿਆ ਅੰਧਿਆਰਾ ॥ (ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਕੀ, ਪੰਨਾ 1349)

7.          ਪ੍ਰਗਟਿਆ ਸੂਰੁ ਜੋਤਿ ਉਜੀਆਰਾ ॥ (ਮ:5, ਪੰਨਾ 737)

8.          ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭੁ ਜਗੁ ਉਪਜਿਆ ਕਉਨ ਭਲੇ ਕੋ ਮੰਦੇ॥ (ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਕੀ, ਪੰਨਾ 1349)

9.          ਨਿਰਮਲ ਜੋਤਿ ਨਿਰੰਤਰਿ ਜਾਤੀ ॥ (ਮ:1, ਪੰਨਾ 1039)

10.        ਏਕਾ ਜੋਤਿ ਜੋਤਿ ਹੈ ਸਰੀਰਾ ॥ (ਮਾਝ ਮ: 3, ਪੰਨਾ 125)

11.        ਤਿਸ ਕੀ ਜੋਤਿ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਸਾਰੇ ॥ (ਮ:1, ਪੰਨਾ 1037)

12.        ਜੇਤੀ ਹੈ ਤੇਤੀ ਤੁਧੁ ਅੰਦਰਿ ॥ (ਮ:1, ਪੰਨਾ 1034)

13.        ਜੋਤਿ ਸਰੂਪ ਸਦਾ ਸੁਖਦਾਤਾ ਸਚੇ ਸੋਭਾ ਪਾਇਦਾ ॥ 3 ॥ (ਮ:1, ਪੰਨਾ 1036)

14.        ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਜੋਤਿ ਸਗਲ ਘਟ ਸੋਹੈ ॥ (ਪੰਨਾ 282)

ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਥਿਊਰੀ

    ਪਿਛੇ ਦਿਤੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਧੁਰਾ ਇਕ ਹੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਮੂਲ਼ਭੂਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਕਣ ਇਕੋ ਸੋਮੇ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸੇ ਵਿਚ ਸਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਆਈਨਸਟੀਨ ਨੇ ਇਹ ਥਿਉਰੀ ਜਨਰਲ ਥਿਉਰੀ ਆਫ ਰੈਲੇਟਿਵਟੀ ਤੇ ਅਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਜੋੜਣ ਲਈ ਉਲੀਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਐਂਟਮ ਥਿਉਰੀ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਬਣਦੀ ਸੀ।ਇਸ ਨਾਲ Einstein-Yang-Mills-Dirac System ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ weak and strong nuclear forces ਨੂੰ ਵੀ ਜੋੜ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਥਿਊਰੀ

ਜਿਨਿ ਕੀਏ ਖੰਡ ਮੰਡਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਲਖਨੁ ਨ ਜਾਈ ॥ 6 ॥ ਦੀਪਕ ਤੇ ਦੀਪਕੁ ਪਰਗਾਸਿਆ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਜੋਤਿ ਦਿਖਾਈ ॥ (ਪੰਨਾ 907))

ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਉਰੀ (String Theory)

        ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਤਾਰ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਅਲਗ ਅਲਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਮਿਲਵੀਂ ਸੁਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਤੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਰਸ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਜਗਾਉਂਦੀਆ ਹਨ ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਵਖ ਵਖ ਮੁਢਲੇ ਕਣ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਚਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਜਦ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ  ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦੀ ਥਿਰਕਣ ਉਤੇ ਅਪ ਕੁਆਰਕ ਤੇ ਹੋਰ ਕਣ ਮਿਲਕੇ ਇਕ ੳਭਰਦਾ-ਉਤਰਦਾ ਨਮੂਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਉਰੀ ਦਾ ਕਮਾਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਵਖ ਵਖ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਮੁਢਲੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਇਕ ਧੁਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉਪਰ ਦੂਸਰੇ ਕਣ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਥਿਰਕਦੇ ਹਨ ਥਿਰਕਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਸੇ ਲਈ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਉਰੀ ਨੂੰ ਮੁਢਲੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।ਸਟੈਂਡਰਡ ਮਾਡਲ ਵਿਚ ਦਿਤੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਮੁਢਲੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਹੀ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਉਰੀ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਇਹ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਉਰੀ

        ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਮੁਚੀ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮਾਲਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਰੋਈ ਹੋਈ ਹੈ ।ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਨ ਕਿਸ ਹੀ ਜੇਹਾ ਪਰ ਹਰ ਮਣਕੇ ਦਾ ਅਪਣਾ ਅਪਣਾ ਰੋਲ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਡੀਆਂ ਦੇ ਢਾਚੇ ਵਿਚ ਨਾੜਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛਾ ਕੇ ਤੇ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢਕ ਕੇ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਧੜਕਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਲਦਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦ ਮਣਕੇ ਕਿਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਹਬਨ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਇਕਦਮ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਉਰੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬਖੂਬੀ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

• ਸੂਤਿ ਪਰੋਏ ਮਣੀਏ ॥ ਗਾਠੀ ਭਿਨਿ ਭਿਨਿ ਭਿਨਿ ਭਿਨਿ ਤਣੀਏ ॥ ਫਿਰਤੀ ਮਾਲਾ  ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਭਾਇ ॥ ਖਿੰਚਿਆ ਸੂਤੁ ਤ ਆਈ ਥਾਇ ॥ 3 ॥ (ਮ.5, ਪੰਨਾ 886)

ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਥਿਉਰੀ

• • ਤੂ ਥਾਨ ਥਨੰਤਰਿ ਹਰਿ ਏਕੁ ਹਰਿ ਏਕੋ ਏਕੁ ਰਵਿਆ॥ ਵਣਿ ਤ੍ਰਿਣਿ ਤ੍ਰਿਭਵਣਿ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਮੁਖਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਚਵਿਆ ॥ (ਤੁਖਾਰੀ ਮ: 4, ਪੰਨਾ 1115
• ਸਭ ਮਹਿ ਸਚਾ ਏਕੋ ਸੋਈ ਤਿਸ ਕਾ ਕੀਆ ਸਭੁ ਕਛੁ ਹੋਈ ॥ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਨੈ ਸੁ ਏਕੋ ਜਾਨੈ ਬੰਦਾ ਕਹੀਐ ਸੋਈ ॥ 3 ॥ (ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਕੀ , ਪੰਨਾ 1350

ਐਟਮ, ਫੋਟੋਨ ਤੇ ਜੀਵ

      ਜਦ ਐਟਮ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਖੁਰਦਬੀਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਉਤਰਦਾ-ਚੜ੍ਹਦਾ ਵਹਾ ਹੀ ਦਿਸੇਗਾ, ਇਹ ਲਹਿਰਾਂ ਕੁਆਰਕ ਤੇ ਫੋਟੋਨ ਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਦਾਰਥਕ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹੀ ਹਨ। ਬੋਹਰ ਮਾਡਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਸਾਨੂੰ  ਐਟਮ ਅਤੇ ਫੋਟੋਨ ਦੇ ਪਾਰਟੀਕਲ ਤੇ ਲਹਿਰ ਹੋਣ ਦੇ ਅਸਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ । ਫੋਟੋਨ ਦਾ ਬਿਖਰਾ ਤੇ ਫੋਟੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਈਫੈਕਟ ਜੋਤ (ਰੋਸ਼ਨੀ) ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਕਲ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁਖ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ।

      ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਅਸੀਂ ਅਪਣਾ ਅਸਲ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਇਹ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਇਕ ਖਾਸ ਬਣਤਰ ਹੀ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਹੋਂਦ ਦਾ ਖਾਸ ਦਸਤਖਤ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਮਨ ਖਿਆਲੀ ਲਹਿਰਾਂ ਉਪਜਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਖਿਆਲ ਵੀ ਇਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹੋ ਮੂਲ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਹੈ।ਅਸੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੇਂ ਰੂਫ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਐਟਮ ਦਾ ਅਣਦਿਸਦਾ (ਛੁਪਿਆ) ਰੂਪ

      ਖੁਰਦਬੀਨਾਂ ਨਾਲ ਐਟਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡੂੰਘੇ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਝਾਕੀਏ ਤੇ ਪੜਚੋਲੀਏ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸੇਗਾ, ਸਿਰਫ ਇਕ ਖਲਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।ਐਟਮ ਦੀ ਕੋਈ ਜਿਸਮਾਨੀ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥਕ ਬਣਤਰ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਪਦਾਰਥ ਜੀਵ ਸਮੇਤ ਜੋ ਐਟਮਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਬਣਦੀ ਮਿਟਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ:

ਜਗ ਰਚਨਾ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ ਜਾਨਿ ਲੇਹੁ ਰੇ ਮੀਤ ॥

ਕਹਿ ਨਾਨਕ ਥਿਰੁ ਨਾ ਰਹੈ ਜਿਉ ਬਾਲੂ ਕੀ ਭੀਤਿ ॥ 49 ॥(ਸਲੋਕ ਮ:9, ਪੰਨਾ 1429.

ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਨੂੰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਖਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਐਟਮ ਵੀ ਅਣਦਿਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।

ਸਾਰ

“ਸਾਰੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਆਖਰ ਏਥੇ ਆ ਕੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਤੇ ਰੂਹ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ”।(ਰਿਚਰਡ ਕੌਨ ਹੈਨਰੀ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਤੇ ਅਸਟ੍ਰਾਨਾਮੀ, ਜੌਹਨ ਹਾਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ)। ਨਵੀਂ ਸਾਇੰਸ ਵੀ ਹੁਣ ਇਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਸਮੇਤ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਬਦਲੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੰਕੋਚਣ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਇਕ  ਰੱਬ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਬੱਧੀ ਹੈ।ਸਾਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਨੀਯਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

“The Month of January” – By Rubbina Singh, University of Calgary (Canada)

The name ‘January’ originated before the year 1000 from the Latin  Jānuārius, or Janus, a Roman god of ‘Beginnings‘, and the ‘Rising Sun‘. Perhaps, it gave us the word janitor, which refers to the first ‘caretaker’ or ‘custodian’, looking after the needs of each new day. January became the first month of the Roman calendar, after 153 BCE.

Nanakshahi calendar year, which the Sikhs follow, starts in the Punjabi (Indian) month ‘Chet‘ on 14 March every year. On 13 January, the corresponding month of Maagh starts.

The Nanakshahi calendar follows the Rotation of the Earth around the Sun as the basis of its calculations. Its months start on certain fixed dates corresponding to the Gregorian year and are not associated with the lunar phases. The first five months have 31 days each.

14 March – Chet, 14 April – Vaisakh, 15 May – Jeth, 15 June – Harr, and 16 July – Sawan.

The next seven months of the Nanakshahi calendar year have 30 days each. 16 August – Bhaddon, 15 September – Assu, 15 October – Kattak, 14 November – Maghar, 14 December – Poh, 13 January – Maagh, and 12 February – Phaggan. One day is added to the last month after four years to form the ‘Leap year‘.

One advantage of this system in the Nanakshahi calendar is that every year all festivals and Gurpurabs (days associated with the Life of each Guru), fall on the same dates and there is no confusion.

Some important International and National events celebrated in January are as follows.

January 1: “New Year’s Day” is known for recaps of events of the previous year, retrospection, and resolutions for the new year. It is observed as “World Day of Peace” by the Catholic Church, in Honor of the Holy Mary-the Mother of Jesus Christ. 

January 4:  “World Braille Day“ is celebrated to spread awareness of the importance of talents, and efforts for the full realization of the human rights of visually impaired people.

January 5: is celebrated by the Sikhs annually all over the world as the Birth Anniversary of Guru Gobind Singh (born in 1666), the tenth (Dasmesh) and last Sikh Guru who founded The Khalsa at Anandpur Sahib (on Vaisakhi day or 14 April in 1699).

January 8: “Earth’s Rotation Day” is observed every year to commemorate French physicist Leon Foucault’s demonstration in 1851 that the Earth rotates on its axis in nearly 24 hours  (with a tilt of about 23.5⁰).

January 26: “Australia Day“ is observed annually to mark the landing of the First Fleet at Sydney Cove in 1788 and the raising of the Union Flag by British Admiral Arthur Phillip. On this day Nelson Mandela was released from jail after his 27 years of imprisonment.  Indians celebrate it as their Republic Day.

January 30: “World Leprosy Day”  is observed internationally every year on the last Sunday of January to increase public awareness of leprosy (Hansen’s Disease) and compassion for people afflicted with leprosy.

Since 1986, the United States observes the third Monday in January every year to honor Martin Luther King Jr. (born on 15 January 1929), a man who was an inspirational civil rights activist during the 1960s.

ਯੂਟਿਊਬ (You-Tube) ਐਮਟੀਵੀ (MTV) ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ, ਸੇਲਆਉਟਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ । ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ:

• ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਨਾਂਹ ਕਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯੂਟਿਊਬ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਵਿਗਿਆਪਨ ਕਿਉਂ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ?
• ਮੈਂ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ (dislike) ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ?
• ਮੈਨੂੰ 4K ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪੈਸੇ (ਭੁਗਤਾਨ) ਕਿਉਂ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ?

ਹੁਣ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਓ ਕੀ ਮੁਫ਼ਤ ਵਾਲੀ ਯੂਟਿਊਬ ਤੁਹਾਡੇ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੱਪਚਾਪ 2 ਦੀ ਬਜਾਏ 5 ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ [1]| ਕਿਉਂ?

“ਸਾਲ 2044 ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ 40 ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ 5-ਸੈਕਿੰਡ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖ ਸਕੀਏ” [2]. ਯੂਟਿਊਬ ਦਾ ਹਾਲ ਮਾੜਾ ਹੋ ਰਿਹਾ/ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਡਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਬੰਦ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ | ਇਹ ਕਲਿੱਕਬਾਏਟ (clickbait – ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼/ਕਾਰਣ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵੈਬ ਪੇਜ ਜਾ ਲਿੰਕ ‘ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), ਘੱਟ-ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ (low-quality-contents), ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਭਕਾਰੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਲਾਕਾਰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ | ਅਸੀਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ (creative) ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਖਾਏਗਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਾ | ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਵੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਜਾਂਦਾ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੁਝ ਕੁ ਗਤਿਵਿਧਿਆਂ ਛੱਡ ਕੇ| ਪਰ Netflix ਤੋਂ Blockbuster ਵਾਂਗ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਹਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ| ਪੰਜ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਹਨ ਜੋ ਕਿ YouTube ਨੂੰ ਮਾਤ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸੁਆਦ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ| You-Tube ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਲਲਕਾਰ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ | ਆਓ ਇਹਨਾਂ ਪੰਜਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾ |

ਟਵਿੱਟਰ

“ਯੂਟਿਊਬ ਵਰਗੇ ਵੀਡੀਓ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਵੰਡਣੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ  ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਪਨ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 100% ($1m ਤੱਕ ) ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੰਡ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।”

– ਟਵਿੱਟਰ ਦੇ ਮਾਲਿਕ, ਐਲੋਨ ਮਸਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਊਂਟ ਚੋ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਇਕ ਪੋਸਟ | ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਕੀ ਐਲੋਨ ਮਸਕ, ਜੈਕ ਡੋਰਸੀ, ਲੈਰੀ ਐਲੀਸਨ ਅਤੇ ਸੈਮ ਬੈਂਕਮੈਨ-ਫ੍ਰਾਈਡ ਵਰਗੇ ਸੀਈਓ (CEO) ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬੰਦ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਨਹੀਂ | ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਗਰੁੱਪ ਚੈਟ (ਸਮੂਹਿਕ ਸੁਨੇਹੇ) ‘ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਕਨੀਕ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹੋ [3]। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਟਵਿੱਟਰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਟਵਿੱਟਰ ਦਾ ਮਲਿਕ ਐਲੋਨ ਮੁਸਕ ਇਸ਼ (ਟਵਿੱਟਰ) ਨੂੰ YouTube ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ |

ਟਵਿੱਟਰ ਵੀਡੀਓ: ਐਲੋਨ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਜਣਾ ਟੀਮ (dedicated-content-creation-team) ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟਵਿੱਟਰ ‘ਤੇ ਵੀਡਿਓਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇ | ਅਤੇ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਾ You-tube ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਪਨ ਆਮਦਨ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਟੀਮ: ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਲਈ ਐਲਗੋਰਿਦਮ (ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀਡਿਓਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮਦਨ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ) ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਮਝਣਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਲੋਨ ਮਿਸਟਰ ਬੀਸਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਟਵਿੱਟਰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵੀ ਹਨ।

ਬਲਾਕਚੈਨ ਟਵਿੱਟਰ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਟਵਿੱਟਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਕ੍ਰਿਪਟੋ (ਡਿਜਿਟਲ ਕਰੰਸੀ) ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ ਜੋ ਸਪੈਮ (ਅਣਚਾਹੇ) ਸੁਨੇਹੇ ਅਤੇ ਬੋਟਸ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜੋ ਇੱਕ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈਚਲਿਤ (ਆਟੋਮੈਟਿਕ) ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾ ਜੋ ਉਹ ਕੰਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਹਦਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੱਲ ਸਕਣ) ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਲਾਕਚੈਨ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

DMs ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰੋ: ਤੁਸੀਂ DM (direct message) ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੋਗੇ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ .01 ਇੱਕ DM (500,000 ਪਸੰਦੀ ਦੇ ਲੋਕ = $5,000) ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਪੋਡਕਾਸਟ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜੋ ਕਿ ਯੂ-ਟੁਊਬ ਵਿੱਚ ਸੰਬਵ ਨਹੀਂ ਹੈ |

ਭਾਰੀ ਛਾਂਟੀ: ਐਲੋਨ ਟਵਿੱਟਰ ‘ਤੇ ਸਟਾਫ ਨੂੰ 8,000 ਤੋਂ 3,000 ਤੱਕ ਘਟਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਐਲੋਨ (ਟਵਿੱਟਰ ਦੇ ਮਾਲਕ) ਕੋਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਟਵਿੱਟਰ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਲਈ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ YouTube ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਹੈ।

ਟਿਕ-ਕੋਕ (TikTok)

TikTok ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਐਨੀਮੇ (ਕਾਮਿਕ ਕਿਤਾਬ) ਵਿੱਚ ਹਿਕੀਕੋਮੋਰੀ (ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜਿਕ ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ) ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ [4], ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਇਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ TikTok ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਗਰੀ (contents) ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, TikTok ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ, ਵਾਈਨ (Vine) ਵਰਗੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ TikTok 10 ਮਿੰਟਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਵਿਦਿਅਕ ਕਿਨਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ [5]| TikTok ‘ਤੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਹੁਣ ਕੁਕਿੰਗ ਟਿਊਟੋਰਿਅਲ (ਰੋਟੀ ਬਣਾਓਣ ਵਾਲਿਆਂ), ਵਿਦਿਅਕ, ਮੇਕਅਪ ਟਿਪਸ, ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸਲਾਹ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਅਜੇ ਇੱਕ ਫੋਨ ‘ਤੇ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਆਮਦਨ ਦੇਂਦੇ ਹਨ | ਚੀਨੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ | ਪਰ ਉਹ ਯੂਟਿਊਬ ਦੀ ਨੱਕ ਹੇਠੋਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਰੰਬਲ (Rumble)

“ਹਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਲਾਂਬੋ ਜਾਂ ਫੇਰਾਰੀ ਕਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨ ਹੈ“ — ਐਂਡਰਿਊ ਟੇਟ (Andrew-Tate)

ਜਦੋਂ YouTube ਨੇ ਐਂਡਰਿਊ ਟੇਟ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੂਸਰੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ (Content Creators) ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਰੰਬਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੰਬਲ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਵੀਡੀਓ-ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਵੈਬਸਾਈਟ ਹੈ ਜੋ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ (Conservative Content Creators) ਲਈ ਹੈ। ਸਟੀਵਨ ਕ੍ਰਾਡਰ ( ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਮਰੀਕੀ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਿਆਸੀ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ), ਰਸਲ ਬ੍ਰਾਂਡ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ), ਡੈਨ ਬੋਂਗਿਨੋ (ਅਮਰੀਕੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਿਆਸੀ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ), ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਖਬਾਰ ‘ਨਿਊਯਾਰਕ ਪੋਸਟ’ (New-York-Post), ਵੀ ਓਥੇ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕ ਹੋ ਜੋ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਤੁਹਾਡਾ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ (YouTube, NYT-ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਹੈ[ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ (Rumble, WSJ-ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਿੱਤੀ ਅਖਬਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਿਸਟ (ਮੀਡੀਅਮ, ਸਬ-ਸਟੈਕ) ਹੋਵੇਗਾ]

ਲਬਰੀ/ਓਡੀਸੀ (LBRY/Odysee)

ਓਡੀਸੀ ‘ਤੇ ਚੰਗੀ ਸਮੱਗਰੀ (contents) ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ| LBRY ਡਿਜੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਹੈ। ਇਹ YouTube ਅਤੇ BitTorrent ( ਇੱਕ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਜੋ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਵੰਡਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਰਾਸ ਵਰਗਾ ਹੈ | Odysse ਵੀ YouTube ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇੱਥੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ, ਅਪਵੋਟਸ ਅਤੇ ਡਾਊਨਵੋਟਸ, ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਇੱਕ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯੂਟਿਊਬ ਜਿੰਨਾ user-friendly ਨਹੀਂ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕ੍ਰਿਪਟੋ ਹੱਲ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ |

ਅੱਜ YouTube ਕੋਲ ਜੋ ਵੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਓਹਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਪੈਸੇ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਵੀ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ Google ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਨ | ਜੋ ਕਿ ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵੀ ਗੁਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਡੇਟਾ (data) ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਯੂਟਿਊਬ ਇੱਕ ਡਾਟਾਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਡੇਲੀ ਮੋਸ਼ਨ (Daily-motion) ਅਤੇ ਵਿਮਿਓ (Vimeo) ਵਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ | ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਦੇ ਵੀ YouTube ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਲਈ ਭਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ |

ਅੰਤਮ ਵਿਚਾਰ

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਯੂਟਿਊਬ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕ ਤਲਾਸ਼ ਜਰੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਅਸਫਲ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਸ਼ੈਡੋ ਪਾਬੰਦੀਆਂ (ਕਿਸੇ ਔਨਲਾਈਨ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਲੌਕ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇੱਕ ਐਸਾ ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਵਿਰੋਧੀ-ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਿਗਿਆਪਨ ਸ਼ੇਅਰ ਅਭਿਆਸ, ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ (ਸ਼ਬਦਾਂ, ਚਿੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਦਮਨ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਜੋ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹੈ) ਜੋ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਹੈ [6]| ਇੱਕ ਕਹਾਵਤ ਹੈ:

“ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹਜਾਰਾ ਹੋਰ ਲੋਕ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ”

YouTube ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਗੂਗਲ ਵਾਂਗ, ਯੂਟਿਊਬ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ | ਆਪਾ ਆਮ ਹੀ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਬੋਲਦੇ ਵੀ ਆ “YouTube ਕਰਲੋ ਇਹਨੂੰ (just-youtube-it)” ਪਰ YouTube ਕੁੱਝ ਗੱਲਤ ਜਾ ਮਾੜੀਆ ਨੀਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਂਝੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਅੱਜ ਹੈ। ਦੇਖਦੇ ਆ ਕਿ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ YouTube ਨੂੰ ਸੁਧਾਰੇਗਾ, ਜਾ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਬਾਕੀ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਲੱਭੇ ਓਹਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਹਵਾਲਾ

[1] L. D. Q. Wong. (2022, Sep. 12). “YouTube Free is Silently Testing 5 Ads, instead of 2, Before Your Video Starts”. Gizmochina. [Online]. Available: https://www.gizmochina.com/2022/09/13/youtube-free-silently-testing-5-ads-before-your-video-starts/. [Accessed: Oct. 16, 2022].

[2] “YouTube Free is Silently Testing 5 Ads, instead of 2, Before Your Video Starts”. Reddit. [Online]. Available: https://www.reddit.com/r/technology/comments/xeofx8/youtube_free_is_silently_testing_5_ads_instead_of/. [Accessed: Oct. 16, 2022].

[3] “Musk text exhibits twitter vs musk”. S3. [Online]. Available: https://s3.documentcloud.org/documents/23112929/elon-musk-text-exhibits-twitter-v-musk.pdf. [Accessed: Oct. 16, 2022].

[4] I. McCall. (2022, Jul. 1). “TikTok is Slowly Destroying a New Generation It’s digital crack cocaine for kids”. Medium. [Online]. Available: https://medium.com/yardcouch-com/tiktok-is-slowly-destroying-a-new-generation-804cfdfbae03. [Accessed: Oct. 16, 2022].

[5] N. Katz. (2020, Dec. 8). “14 Hilarious Teachers on TikTok”. Weareteachers. [Online]. Available: https://www.weareteachers.com/funniest-teachers-tiktok/. [Accessed: Oct. 16, 2022].

[6] B. Marcetic. (2020, Jun. 15). “YouTube’s Censorship Is a Threat to the Left”. Jacobin. [Online]. Available: https://jacobin.com/2022/06/youtube-google-big-tech-censorship-misinformation-left-wing-media. [Accessed: Oct. 16, 2022].

By Rubbina Singh, University of Calgary (Canada)

December got its name from the Latin word Decem (meaning ten) because it was originally the tenth month of the year in the old calendar of Romulus c. 750 BC which began in March. After the revision of the Calendar, when January and February were added, December became the 12^th month of the year. An important day in this month is Christmas,  the annual commemoration of the joyous Birth of the Lord  Jesus Christ on December 25. It is a religious and cultural celebration among billions of Christians, as well as people of many other Faiths, around the world. It is also called X-mas (short for Christmas, Nativity, Natalis (Birth of Christ), or Noel (Festival of  Lights and Carols).

Poh – the 10^th month of the Khalsa year as per the Nanakshahi Calendar, (Samvat 554), starts on December 14. In this month, Char Sahibzadas (Princes), the four valiant young sons of the Tenth Sikh Master, Guru Gobind Singh, laid down their lives for their Dharm, the Principles of Sikhi. The two elder sons, Sahibzada Ajit Singh and Sahibzada Jujhar Singh fought bravely in the Battle of Chamkaur and were martyred. The two younger sons, Sahibzada Zorawar Singh and Sahibzada Fateh Singh were bricked alive at Fatehgarh Sahib (near Sirhind in Punjab), for refusing to accept Islam. The Jyoti-Jot Divas (The Day of Assimilation in the Divine) of Guru Gobind Singh also falls in this month.

Some other important Days in December are as follows.

1 December – World Aids Day to combat AIDS caused by HIV infection. The 24^th International (WHO and UNESCO) conference on AIDS was held in July 2022 in Montreal, Canada.

2 December – International Day of Abolition of Slavery is observed for the legal prohibition of Slavery and Racism prevailing in some parts of the world even today.

3 December – International Day of People with disabilities is aimed at making disabled persons strong and motivating them to bravely achieve their goals in life.

3 December – World Conservation Day is celebrated to create awareness about the need to preserve the environment, especially forests, to keep the world healthy.

9 December – International Day against Corruption to suggest ways to end this evil.

10 December – Human Rights Day is observed to make people aware of their basic Human Rights and for removing inequalities. In 1675, Guru Teg Bahadur, the 9^th Sikh Guru, sacrificed his life at Chandni Chowk in Old Delhi, for upholding the Human Rights of the Kashmiri Pandits who had approached Guru Sahib and all human beings.

December 10 – Nobel Prize Day honors Alfred Nobel, who died on this day in 1895. He established international recognition awards for outstanding accomplishments. Since 1901, awards are given (may be shared by two or three) for literary and scientific advances, each year on this day. The Peace Prize is awarded in Oslo, Norway, to those who did their best for mankind. Other Prizes are awarded in Stockholm, Sweden.  Recipients receive a gold medal, a diploma, and a monetary gift. Prizes are not given posthumously, except when the awardee dies before the ceremony.

14 December – International Energy Day is to highlight the need for increased use of Renewable Energy, Energy saving, and generating efficiency in global ecosystems.

18 December – International Migrants Day is observed for the protection of the human rights of migrants and harnessing the potential of human mobility.

29 December – International Bio-diversity Day is observed under the auspices of the UN to stop the extinction of thousands of Endangered Species on the Earth.

       

Daylight Saving Time (DST) undergoes a “Fall Back” by one hour on November 6, 2022, at 2 a. m. , in 13 provinces in Canada. This is when DST (or Summer Time) ends.

By Ransher Raj Singh Bhatti,

Student, Sir Winston Churchill High School, Calgary (Canada)

The idea of Daylight-Saving Time (DST) or Summer-Time was first given in 1895 by New Zealand-based entomologist George Hudson, who wanted to increase the amount of daylight available during working hours so that he had more time with better lighting for his studies. It is the practice of advancing clocks during warmer months so that darkness falls at a later clock time. We change our clocks during the summer months to move an hour of daylight from the morning to the evening. In winter, we do just the opposite, when there will be more light in the morning when we get up (one hour late) from bed.

In Spring, DST starts at 2 a.m. local time on the second Sunday in March. This is when we experience a “Leap forward”. It was a method used first in Germany and Britain in World War-I (1914 – 1918) to save fuel. During the War,  2 a. m. was the time when there were no trains traveling on the tracks. In Autumn, the reverse, “Fall back”, is done by moving the clocks back by one hour at 2 a.m., on the first Sunday of November. It minimizes energy consumption and lowers the incidence of traffic accidents. However, all countries that implement this exercise have different change dates.

In practice, only less than 40 % of the countries in the world accept this idea. Among others, China, Russia, and India do not follow it. In Canada, The DST was first observed in 1908. The Canadian provinces can independently decide about observing it or not. This year, the change (Fall back) is on November 6, in 13 provinces of Canada. Some parts of British Columbia (East, NE, SE), Nunavut, Ontario (NW), Yukon, Saskatchewan, and Quebec (East) do not change their clocks throughout the year. In the US, there are two states, Arizona, and Hawaii, that do not agree with this concept. The local time of a country or region which does not observe the DST is called Standard Time, Winter Time, or Normal Time. Its duration is shorter (being about 4.5 to 5 months in a year) compared to the DST or Summer Time, which is longer.

Spring (or Leap) Forward,  Autumn (or Fall) Back

It is observed that ‘sleep cycles’, also called Circadian Rhythms, get disturbed by these changes. The reduction of one hour of sleep in the Spring season is more difficult to adjust than the addition of one hour of sleep in Autumn. Our body finds it easier to adjust to sleeping later (welcome) in the winter mornings than falling asleep earlier at night in the summer. The human body takes about a week to get used to these changes. Some people say we spend more money because we do more shopping after work if it is still light outside!

The Month of November,

Rubbina Singh, University of Calgary, Canada

November comes from the Latin word novem meaning “nine”, and was originally the ninth month on the old Roman calendar, which had 10 months in the year. March was then the first month until the calendar reform when January and February were added. November thereafter became the eleventh month, but it retains its name in Julian and Gregorian calendars. In Old English, November  was called  Blōtmōnað, literally “blood month.”  November was then the month of heavy animal sacrifice, during which the early Saxons stocked up on food (mostly meat) for the winter. Chrysanthemums are common among flowers that grow in most places.

In November, Sikhs traditionally celebrate The Birth Anniversary of Guru Nanak, their First Guru (Spiritual Teacher), who was born in 1469. Guru Nanak’s Ninth Successor,  Guru Teg Bahadur’s day of Martyrdom for Protection of Human Rights (called Joti-Jot Divas), is also observed with devotion and solemnity. This is followed by the day (known as Gur Gaddi Divas) of his succession by the Tenth Guru, Sikhs’ Spiritual and Temporal Leader, Guru Gobind Singh (in 1675).

Some other important days observed in November include the following.

November  1: All Saints Day, World Vegan Day (Since 1994),  and Prime Meridian Day (Location at Greenwich, England).

November  4: World Science Day for Peace and Development.

November 6:   Fall Back of the “Daylight-Saving Time” (by one hour at 2 a.m.) in some countries (including parts of North America), to reverse the Spring Forward, by the same duration in March, meant to increase the availability of more working time during the day.

November 11: Remembrance Day, in memory of the veteran soldiers, in Canada.

November 14: UN World Diabetes Prevention and Care Day (Since 2007).                                                   

November 17: Guinness Book of World Records Day (Started in 1955.)

November  19: International Men’s Day and Stand Up to Bullying Day.                    

November 20: U N Universal Children’s Care Day (Since1954).                                                   

In the past one century, millions of girls around the world had no access to education and spent more time on household chores than boys of the same age do. One, of four girls, was married before the age of 18 years. Forced marriages were common in many countries, girls were vulnerable to physical violence, and the perpetrators often went unpunished. In some parts of the world, the situation is not much better today.

In 1911, women’s organizations in Canada approached the Canadian Federal Government to urge the United Nations to become involved. As a result, the ‘International Day of Girls’ was formally proposed in the UN General Assembly. Rona Ambrose, Canada’s Minister for the Status of Women, sponsored the resolution before the 55th UN Commission on the Status of Women. On December 19, 2011, the UN voted to pass a resolution adopting October 11, 2012,  as the inaugural International Day of Girls.

This day is observed annually to increase awareness of gender inequality faced by girls worldwide. This includes access to education, nutrition, legal rights, medical care, and protection from discrimination and forced child marriage. Each year the day has a theme; such as Ending Child Marriage,   Innovating for Girls’ Education,  Empowering Adolescent Girls,  Ending the Cycle of Violence,  The Power of Adolescent Girl: Vision for 2030, What Counts for Girls^, Empowering Girls: Before, during and after crises, and Providing Digital  Skills to Girls.